Operatörler: /, % ve öncelik

Vizede en çok puan getiren konulardan biri. Soru tipi hep aynı: “What is printed?”. Kodu kafanda çalıştırıp çıktıyı yazacaksın. Aşağıdaki beş kuralı bilen biri bu soruları kaçırmaz:

1. int / int = int. Ondalık kısım atılır, yuvarlama yok: 7 / 2 → 3.
2. Biri double ise sonuç double. 7.0 / 2 → 3.5.
3. % kalanı verir, sonucun işareti soldaki sayının işaretidir: -7 % 2 → -1.
4. * / % önce, + - sonra. Aynı seviyedekiler soldan sağa yapılır.
5. Parantez her şeyi ezer. Cast (int) ise sadece hemen sağındaki değere uygulanır.

Aritmetik operatörler

Java’da beş aritmetik operatör var. Toplama, çıkarma ve çarpma bildiğin gibi çalışır. Sınavı belirleyen ikisi / ve %, çünkü sonuç tiplere göre değişir.

double bir sonuç ekrana basılırken tam sayı olsa bile .0 ile basılır: 9.0, 14.0. Çıktı sorusunda 9 mu 9.0 mı yazacağın puan farkıdır.

Bölme: tam sayı bölmesi

İki tarafı da int olan bölmede Java bölümü hesaplar ve virgülden sonrasını atar. Buna integer division denir. Yuvarlama yapmaz: 9 / 10 0,9 değil, 0.

System.out.println(7 / 2);    // 3,5 → kesilir
System.out.println(9 / 10);   // 0,9 → 0
System.out.println(19 / 5);   // 3,8 → 3 (yuvarlasaydı 4 olurdu)
System.out.println(-7 / 2);   // -3,5 → sıfıra doğru kesilir
System.out.println(10 / 5);   // tam bölünüyor

3
0
3
-3
2

Negatiflerde dikkat: Java sıfıra doğru keser. -3,5 → -3 olur, -4 değil. Negatif sayıda da sadece ondalık kısmı silersin.

Tip yükseltme (type promotion)

Bölmenin iki tarafından biri double ise Java diğerini de double yapar ve gerçek bölme yapar. Önemli olan, bölme yapıldığı anda tiplerin ne olduğu.

System.out.println(7.0 / 2);          // double / int
System.out.println(7 / 2.0);          // int / double
System.out.println((double) 7 / 2);   // cast ÖNCE: 7.0 / 2
System.out.println((double) (7 / 2)); // parantez ÖNCE: 7/2 = 3
double d = 7 / 2;                     // sağ taraf int bölme
System.out.println(d);

3.5
3.5
3.5
3.0
3.0

TUZAK · double değişkene atamak kurtarmaz. double d = 7 / 2; satırında sonuç 3.5 değil 3.0. Önce sağ taraf hesaplanır: 7 / 2 iki int, sonuç 3. Ondalık zaten gitti; double’a atamak sadece .0 ekler.

Sıfıra bölme

System.out.println(5.0 / 0);  // double: çökmez
System.out.println(5 / 0);    // int: program ÇÖKER

Infinity
Exception in thread "main" java.lang.ArithmeticException: / by zero

Kalan operatörü: %

a % b, a’yı b’ye böldüğünde artan sayıdır. Her zaman şu eşitlik doğrudur:

$a = (a / b)\cdot b + (a \,\%\, b) \qquad \text{örnek: } 17 = 3\cdot 5 + 2$

Hesaplarken “b’nin a’ya sığan en büyük katı ne?” diye düşün, a’dan çıkar. 17 % 5: 5’in 17’ye sığan en büyük katı 15, 17 − 15 = 2.

System.out.println(17 % 5);   // 17 = 3*5 + 2
System.out.println(20 % 5);   // tam bölünüyor
System.out.println(3 % 5);    // küçük % büyük = kendisi
System.out.println(-7 % 2);   // işaret SOLDAKİNİN
System.out.println(7 % -2);   // soldaki pozitif
System.out.println(5.5 % 2);  // double'da da çalışır

2
0
3
-1
1
1.5

TUZAK · küçük % büyük. 3 % 5 çoğu kişinin 2 ya da 0 yazdığı soru. 5, 3’ün içine hiç sığmaz. Kalan 3’ün kendisi: 3.

% ile yapılan hazır işler

Basamak toplamı, basamak sayısı, sayıyı ters çevirme gibi metot sorularının hepsi bu iki satırlık kalıbın üzerine kurulu:

int n = 1234, sum = 0;
while (n > 0) {
    sum += n % 10;   // son basamağı al
    n /= 10;         // son basamağı at
}
System.out.println(sum);

10

Öncelik sırası

Bir ifadede birden fazla operatör varsa Java şu sırayla çalışır. Üstteki önce yapılır. Aynı satırdakiler soldan sağa yapılır; sadece atama = sağdan soladır.

TUZAK · * / % eşit seviyede. “Önce çarpma sonra bölme” diye bir kural yok. 20 / 4 * 2 soldan sağa: 20 / 4 = 5, 5 * 2 = 10. 2.5 yazan yanar.

Adım adım çözümler

Sınavda böyle çöz: her adımda sadece bir operatörü işle, ifadeyi yeniden yaz.

7 + 3 % 2 * 5

7 + 3 % 2 * 5     % ve * aynı seviye, soldaki önce
7 + 1 * 5
7 + 5
12

1 / 2 * 4.0 ile 4.0 * 1 / 2

1 / 2 * 4.0   →   0 * 4.0   →   0.0      (önce iki int bölündü)
4.0 * 1 / 2   →   4.0 / 2   →   2.0      (double ile başladı)

Aynı sayılar, farklı sıra, farklı sonuç: bölmenin yapıldığı anda tipler belirleyici.

(int) 7.9 / 2 ile (int) (7.9 / 2)

(int) 7.9 / 2     →   7 / 2      →   3     (cast sadece 7.9'a)
(int) (7.9 / 2)   →   (int) 3.95 →   3     (kesilir, yuvarlanmaz)

String ile +

+ iki sayı arasında toplama yapar. Taraflardan biri String olduğu an birleştirme yapar. Soldan sağa gittiği için sıra her şeyi değiştirir.

System.out.println(1 + 2 + "A");       // (1+2)=3, sonra "3"+"A"
System.out.println("A" + 1 + 2);       // "A1", sonra "A12"
System.out.println("A" + (1 + 2));     // parantez önce
System.out.println("Sonuç: " + 5 * 2); // * önce

3A
A12
A3
Sonuç: 10

"x" + 5 - 2 ise derlenmez: önce "x5" olur, sonra String’den sayı çıkarılamaz.

Sık yapılan hatalar

System.out.println(17 / 5 + 17 % 5);

System.out.println(2 + 3 * 4 % 5);

double d = 9 / 2;
System.out.println(d);

System.out.println((double) 9 / 2);

System.out.println(-9 % 4);

System.out.println(10 - 6 / 4 * 2);

System.out.println(1 + 2 + "3" + 4 + 5);

int n = 4567;
System.out.println(n / 10 % 10);

System.out.println(7 / 2 * 2.0);

System.out.println((int) 8.9 / 2 + 8 % 3);

int a = 7;
a %= 4;
a *= 3;
a /= 2;

int a = 5, b = 2, c = 4;
double avg = (a + b + c) / 3;
System.out.println(avg);