Use case tanımları: brief'ten fully dressed'e

Use case diyagramı ne yapılacağını gösterir ama ayrıntı vermez. Ayrıntıyı use case description verir: aktör sistemle adım adım nasıl etkileşir, ne yanlış gidebilir, bittiğinde ne doğru olur. Bu metin hem tasarımcının hem test yazanın girdisidir: her alternate flow bir test case’e dönüşür. Sınavda tipik soru: “Write a fully dressed use case description for X.” Şablonu ezbere bil, adımları düzgün cümleyle yaz, alternate flow’ları atlama.

Altın kurallar:

1. Normal flow tek bir başarılı senaryodur. Hata ve seçenekler ayrı başlıkta.
2. Her adımda özne belli olsun: “Öğrenci …”, “Sistem …”. Pasif cümle yok.
3. Sapmalar adım numarasıyla yazılır: “4a. Kitap zaten rezerveyse …”.
4. Aynı soyutlama seviyesi. Bir adım “kitap seçer”, diğeri “fareyi sağa kaydırır” olmasın.

Üç ayrıntı seviyesi

Ayrıca iki ayrım:

• Overview vs detail: Overview use case üst düzeydir (genelde brief), detail use case tam akışı verir.
• Essential vs real: Essential use case teknolojiden bağımsızdır (“Öğrenci kitabı seçer”). Real use case belirli arayüzü anlatır (“Öğrenci ‘Rezerve et’ butonuna dokunur”). Analizde essential yaz.

Fully dressed şablon

Bazı şablonlar ayrıca “special requirements” alanı içerir: bu use case’e ait nonfunctional gereksinimler (ör. “Rezervasyon onayı 3 sn içinde”).

Adım yazma kuralları

1. SVDPI kalıbı: Subject - Verb - Direct object - Preposition - Indirect object. “Sistem (S) onay e-postasını (D) öğrenciye (I) gönderir (V).” Türkçe söz diziminde fiil sona gelir; önemli olan öznenin ve nesnenin belli olması.
2. Kim başlatıyor belli olsun. Her adım ya aktörün ya sistemin eylemidir.
3. Bağımsız gözlemci gibi yaz. “Ben butona basıyorum” değil, “Öğrenci isteği gönderir.”
4. Aynı soyutlama seviyesi. Ekran ayrıntısı (renk, buton yeri) analiz description’ına girmez.
5. Makul adım sayısı. 3-9 adım ideal. Çok uzunsa subflow’a ya da ayrı use case’e böl.
6. Basit tut (KISS). Her olası durumu normal flow’a doldurma.
7. Tekrar talimatı yaz. Alternate flow’un sonunda nereye dönüldüğünü belirt: “4. adıma dön” ya da “use case biter”.

TUZAK · if/else ile normal flow yazmak. “Kitap müsaitse rezerve eder, değilse bekleme listesine ekler” cümlesi normal flow’a girmez. Normal flow müsait olduğu durumu anlatır; müsait değilse kısmı “4a” olarak alternate’e yazılır.

Çözümlü örnek: Reserve Book (fully dressed)

Bağlam: Kampüs kütüphanesinin rezervasyon sistemi. Öğrenci müsait bir kitabı 48 saatliğine rezerve eder, kitap ödünç masasında tutulur.

Use case name : Reserve Book
ID            : UC-04
Importance    : High
Primary actor : Student
Use case type : Detail, essential

Stakeholders and interests:

• Student: istediği kitabı kuyrukta beklemeden almak.
• Librarian: rezervasyonların düzenli ve gelmeyenlerin az olması.
• Library manager: kaynakların adil kullanımı.

Brief description: Öğrenci bir kitabı arar, müsait bir kopyayı 48 saatliğine rezerve eder; sistem kopyayı ayırır ve onayı gönderir.

Trigger: Öğrenci bir kitabı rezerve etmek ister. Trigger type: External.

Relationships:

• Association: Student
• Include: Verify Membership
• Extend: Join Waiting List
• Generalization: yok

Preconditions:

• Öğrenci sisteme giriş yapmış.
• Kütüphane kataloğu güncel.

Normal flow of events:

1. Öğrenci kitabı başlık, yazar ya da ISBN
   ile arar.
2. Sistem eşleşen kitapları ve her birinin
   müsait kopya sayısını listeler.
3. Öğrenci bir kitap ve teslim şubesi seçer.
4. Sistem S-1: Check Eligibility alt akışını
   çalıştırır.
5. Sistem müsait bir kopyayı 48 saat için
   öğrenci adına ayırır.
6. Sistem rezervasyon kaydını oluşturur ve
   bir rezervasyon kodu üretir.
7. Sistem kopyanın durumunu "On Hold"
   yapar.
8. Sistem onayı ekranda gösterir ve
   öğrenciye e-posta gönderir.

Subflows:

S-1: Check Eligibility
 1. Sistem öğrencinin üyeliğinin aktif
    olduğunu doğrular (Verify Membership).
 2. Sistem öğrencinin ödenmemiş cezası
    olmadığını kontrol eder.
 3. Sistem öğrencinin aktif rezervasyon
    sayısının 3'ten az olduğunu kontrol eder.

Alternate / exceptional flows:

2a. Eşleşen kitap yoksa:
    2a1. Sistem "Sonuç bulunamadı" der.
    2a2. 1. adıma dönülür.
3a. Seçilen kitabın müsait kopyası yoksa:
    3a1. Sistem bekleme listesine katılmayı
         önerir (extend: Join Waiting List).
    3a2. Öğrenci kabul ederse listeye
         eklenir; use case biter.
S-1.2a. Ödenmemiş ceza varsa:
    Sistem ceza tutarını gösterir ve
    rezervasyonu reddeder; use case biter.
S-1.3a. Aktif rezervasyon sayısı 3 ise:
    Sistem limit mesajı gösterir;
    use case biter.
5a. Kopya bu arada başka biri tarafından
    ayrıldıysa:
    Sistem bilgi verir, 2. adıma dönülür.

Postconditions:

• Başarı: Bir kopya öğrenci adına 48 saatliğine “On Hold” durumda, rezervasyon kaydı ve kodu var.
• Başarısızlık: Hiçbir kopyanın durumu değişmedi.

Örneği çözümle

• Normal flow 8 adım. Her adımın öznesi belli: Öğrenci (1, 3), Sistem (2, 4-8).
• Uygunluk kontrolü subflow’a alındı, ana akış okunur kaldı.
• Verify Membership başka use case’lerde de (Borrow Book) kullanıldığı için include.
• Join Waiting List sadece kopya yoksa çalışıyor: extend, alternate flow 3a’da tetikleniyor.
• 5a, eşzamanlılık sorununu yakalıyor. Bu tür sapmalar tasarımda kilitleme (locking) gereksinimine dönüşür.

Description’dan diğer modellere

Description, sonraki haftaların hammaddesidir:

Sık yapılan hatalar